Juan Etxamendi «Bordel»

BORDEL BERTSULARIA

Fitxategi hau “liburu-e” bildumako alea da,
liburu elektronikoen irakurgailurako prestatua.

Liburu gehiago eskuratzeko:
  http://armiarma.com/liburu-e

Iturria: Bordel bertsularia, Bordel (Jose Mari Satrustegiren edizioa). Auspoa, 1965

http://klasikoak.armiarma.com

Egileari buruzko informazioa:

http://zubitegia.armiarma.com/?i=567

BURASOEI

Sortu gituzu holetan

gu iragan denboretan,

gero ezarri txoretan;

asko aldiz an ama maiteak

mantenatu bularretan, atxikirik besoetan

aitak ere belaunetan,

gero laster aztekotan.

Azi gintuzun gazterik

aita amari gostarik,

ez, hortaz ez dut dudarik;

ez dugu aurkitzen guk heiekin

baino bizi egun oberik,

ez eta heien parerik,

naiz ez ginuen mamarik

zeren ginen pobretarik.

Ortakotz diot egia

zeren den gauza argia

guretzat dela legia:

aste guzian lanian ariz

irabazteko ogia,

begiratuz zuhurtzia

iragaiteko bizia,

eta ait-amez oroitzia.

Ait-amez gira oroitzen

eta begiak bustitzen

ez tugulakotz aurkitzen;

gure aurtasunean bazakiten

hek gure ongi altxatzen,

etsenplu onen emaiten,

gutaz ziren urrikaltzen;

eskerrak deztegu biurtzen.

Aita amek pena asko

jasan dute guretako,

bai, gure ongi azteko:

urte on degu desiratzen ta

Jainko Jaunak laguntzeko,

osasun on emaiteko,

luzaz biziarazteko,

gero zeruan sartzeko.

Ama Birjina maitea,

zato gure laguntzera,

bai dugu behar-ordia;

eta munduan segi dezagun

zeruetako bidea,

otoiztuz zure Semea:

hark dezagun onestea

eiten diogun galdea.

Zeruko Jainko aundia,

gutaz miserikordia,

atxik guri bertutia;

aita ameri, bai eta umeri,

zuk emaguzu grazia

uroski gure bizia

iragaiteko guzia

gero zeruko loria.

DONOSTIAN SOLDADO

      (1823)

Mila zortzi ehun eta

ogei ta irurian

zerbitzuan ginauden

Donostia hirian

liberalitateko

bandera berrian,

hartarik desertatu

inozentkerian,

miserable erori

etsaien erdian.

Hura zen ekainaren

amabigarrena,

gauazko bederatziak,

partitzeko orena;

konda ahala bana

gehiago du pena;

sofritzia ere ahal da

hala dabilena,

etsaiaren esklabo

munduko abilena.

Murraila pian sartu

bederatzietan,

kanale bati barna

atera errestan;

bederatzi baginen

konpañia artan,

zenbaitek malezia

zuten beren baitan,

deklaratzera nua

aski doloretan.

Murrailatik atera

ondoko segida

errepartitu ginen

oro, bana bida:

seinale garbia zen

ez ginela fida,

guardiak erne zauden

azantzer begira,

kontent ginen bizirik

heltzia zubira.

Zubira ginenian,

oro elgarrengana,

presentatzeko lotsa

guardiarengana;

batek, berak juaiteko

hartu zuen plana;

gu bida gibeletik

beldurrez engana:

arribada hunian

sartzeko orena.

Arribada baneza

ongi manifesta,

lastima ez laitenik

konpañian ezta:

bi aldetarik tiroka

gure errekesta,

kosta aize bateki,

lur barna tenpesta,

han ikusi ginuen

terribleko besta.

Bestaren erretoria

dolore tristia,

miletan aisago da

orai erraitia:

ingurina guzia

etsaiez betia,

miserable zen gure

estremitatia,

ez ginuen dudatzen

an desegitia.

Parlamenduko bida,

tristeziareki,

etzanik konserbatu

biziak uroski,

gero frantzesetara

juntatziareki,

nezesario zela

juaitia, preziski,

jeneralarengana

gure arrazoineki.

Prinzipal hari nion

eskatu grazia:

«Jauna, otoi barkatu

gure ausartzia!

Konpañia badugu

gibela utzia;

desiratzen ginuke

harat laguntzia

konbeni balitzaizu

gutan fidatzia».

Errepostua fite

prinzipalak neri,

oben egin liola

bere graduari.

«Jauna, urrikal zite

gure manerari,

biziaz nahi dugu

berme jarri

deus gerta balakio

zure armadari».

Soldaduak an ditu

manatzen berehala,

konpañiarengana

lagun gintzatela;

zenbaitek uste zuten

hilak gintuztela,

alegerarik zauden

herioa bezala,

otoitzak guretako

eginik zaudela.

Fite konsolatzeko

gaizki abiatu,

desfortunak holako

seinaleak ditu:

gu ere guardiara

zortzi arribatu,

gidari berriekin

bidiari lotu,

jeneralari behar

zela presentatu.

Jeneralarengana

arribatzen gira

pasaporten artzera

Tolosa hirira;

bi jendarmen artian

atseko Ernanira

an sala polizian

alojatzen gira,

miserabliak, odre

onaren begira.

Tolosara arribatu

biharamunian,

ilaren amairu

garren egunian,

zuzenak ginelakotz

opinionian

dekret bat eman zuten

umore hunian

esplikatu gabe zer

kausaren gainian.

Dekretatu zenian

Tolosan konpleta,

sententzia emaile

ba zen fornimenta;

nigar iturrietan

iru madamita,

guri ordenatziaz

ainbertze tormenta;

bainan bertzek ereman

ontsa lotu eta.

Utzi ginuenian

Tolosa gibela,

segur da bihotzian

pena ginuela;

ordenatzen zaguten

heriotze krudela,

anitz pikarderia

egin ginuela,

Michelenaren plaza

behar ginuela.

Billafranka herrira

hurbiltzen pausia,

begien bistan daukat

hango presentzia:

lehenbiziko pena

zepuan sartzia,

bigarrena, esperantza

galtzeko bizia,

hobe zela Jainkoari

bihotza altxatzia.

Bertze bi egunetan

gero Mondragora,

irugarrena pausan

dezagun ohora;

gau erdiko jeikirik

bidiari gora,

guri beti bezala

hiltzia gogora,

nonbaitereko ditxa

gabeko denbora.

Salinasko mendira

gira arribatzen,

unibersalak hasi

gure arrobatzen:

ez diru ez arropaik

etzaigu baratzen,

bertzen zaharrak ditu

soinian paratzen,

halako pobrerikan

ez da paseatzen.

Unibersal horiek

zer kaballeruak!

Gerla bertzek egin ta

soldadu beruak;

gizon mañifikuek

dituzte graduak

Herodesen pareko

salbai borreguak.

Legerik ez dakiten

jende barbaruak.

Bitoria aldera

berehala martxe,

uste ginuen hiltzen

ginuztela hantxe;

gure kontra espantuz

hango dama beltxek,

presentatu ginela

sobera berantxe,

barkamendurik etzela

guretzat oraixe.

Gobernadoriaren

gana arribatu,

gure manerak oro

hari deklaratu;

kristauaren legian

harek errezibitu,

bai eta kordetarik

guziak libratu,

nola bere semeak

harek konsolatu.

Konsolatu ginituen

kaesa beruan,

eta menbro guziak

paratu libruan;

despatxa gintzazkela

etxerat lerruan,

balitz gure eremuko

zonbaiten graduan:

gure tribunalia

zela Nafarruan.

Nafarruako seme

kreatu mundura,

probintzian penetan

ibili ardura;

arribaturik ere

gure eremura,

mila barbaridade

eta arrangura:

purgatoriotarik

sartu infernura.

Infernu bat in daike

españolezkua,

ez dute ikusi nahi

presuna justua;

nola zerbitza diron

jendiak gustua?

Beti errespetatzen

dute injustua,

lur huntan dugulakotz

gobernu gaistua.

Goberniaren kontra

erreklama naite,

behar den erregela

ez dutela maite;

jende miserablia

arrobatzen dute,

pena da irautia,

erran ahal daite

afer mantenatzen da

sobera tunante.

Tunantekeriako

arraza guzia,

damurik utzi behar

munduko bizia!

Odolian dutela

beren noblezia,

negoziatzen dute

mila malezia,

larrutu nahi dute

jende buluzia.

Nafarruako serbil

lepondo gorriak,

Luzifer lotsa diro

haren koloriak;

montañesak girela

oro traidoriak,

martier finitzeko

emanez odriak.

Arrasatu balitu

enperadoriak.

Zortzira, ehun palo

ordenatu zauten,

duda niz halakuek

arimarik bauten;

ez dakit nehork ere

sinetsiko nauten,

zenbat purgatorio

erakutsi zauten!

Bihotza trankilago

bizi gira aurten.

Gure libertatia

ongi etorri dela!

Lehen ikusi dugu

denbora krudela,

estima dezagula

gure amodio fidela;

pena duten guziak

konsola ditela,

atsegin duteneri

egin guri bezala.

KARLISTEN GERLAKO KANTIAK

      (1938 edo 1939)

Giristinoak, barkatu,

abertitzia dut artu,

nahi dut egiaz mintzatu

gure denbora nahiz pasatu;

leku hunian gira sortu,

ez dugu abandonatu,

beharrak guardiatzen gaitu

konserbatu behar baitu.

Orren konserbatzekotan

gerabiltzazu penetan,

okasione orotan;

bainan gobernuaren baitan

ez gira amodiotan:

sartzen dira graduetan

huntsa gobernatzekotan,

seinale guti obretan.

Obrarik injustuena

orai pratikatzen dena,

ezin esplika daitena;

konposatzen da mila kozina

ez dirokete kontina;

zonbaitek nahi luketena

armada bertzek mantena,

fornitzaliak zer pena.

Penarekin bizi gira

beti onaren begira;

etsitzen asiak gira:

sei urte ontan gerla ari da

astean bezain berri da.

Baionetak hunak dira

ezpatak ala balira,

sanyatu beharrak dira.

Sanya balite ezpatak

garbi laizteke disputak,

liberal eta karlistak.

Batzuek dira elgarren kastak,

bertziak negoziantak,

oro elgarren konsentak;

orietaik tugun presentak

neka bidia inozentak.

Inozentaren bizia

esklabo errendatzia

bere denbora guzia.

Enganatzalen gobernatzia

gure trabailu tristia;

auxe da ezin bertzia,

debalde enplegatzia

izerdiz irabazia!

Egin dituzte justiziak

ahal bezain itsusiak,

anitzi gosta biziak

batzuek anaiak bertziak kusiak

bi partiden nagusiak,

elgarren kontra guziak,

anitz «amigo» josiak:

zer patriota nahasiak.

Holako gerla manera

ez ikusirik obe da,

tronperia du sobera:

eman tugunak paper aldera

sekulan ezin kobera.

Emaiten dute kolera,

miserabliain gainera

gaizki agertu moneda.

Nor diren ez dut erraiten

legiak ez du emaiten

izenak esplika diten.

Ez duguia ba ikusten,

nunguak-nahi izan diten,

gizenak flakuen jaten?

Ori da etsenplu baten

zer segida deramaten.

Segida horren gainian

mintza gaiten zuzenian

libertate dugunian:

abertitzen tut fede hunian

baliatzeko heinian,

beren azken orenian

sar diten itzalgunian

diru metaren barnian.

Aisa litaike sartzia

balute preferentzia

konsegitzeko grazia.

Izanik ere mundu guzia

ezin konserba bizia,

ori da ezin bertzia!

Ez da aski diru biltzia:

orok zor dugu hiltzia.

«BIHOTZA ZERAUT
NIGARREZ URTZEN»

Xarmegarria, zure berririk

nihundik ez dut jakiten,

zureganat dudan amodiuak

ardura nau oroitarazten;

zonbat maneraz maluros nizan

ez duzia konsideratzen?

Zutaz aipatzia guti aski dut,

bihotza zeraut nigarrez urtzen.

Ala oren tristia izan zena

nik maitatu zintudana!

Geroztik hunat pasatzen dixit

bihotzian zonbait pena.

Ni ote naiz munduan lehena

amodiuak tronpatzen nauena?

Ondokuengatik gehiago sofri niro

nitaz fini baladi azkena.

Oi zer gauza lanyerosa den

amodioa gaztendako!

Bihotz gogor hori ez ote zaizu, bada,

ene alderat tendratuko?

Ze! ala orai kitatzen nauzia

arabez obe batendako?

Ark ere ez ote du nik bezala

izanen eguna gauaren ondoko?

Ote da zeruan aingerurik

elgar maitatzen dutenik,

zureganat dudan amodiua

baino fidelagokoa dutenik?

Ene penak finituren dira

ni juanez geroz mundutik;

ez dut nik beste erregretarik

xarmegarria, zurea baizik.

BARBERAREN KOBLAK

Kantore berri xarmant batzu

orai hasten naiz kantatzen,

iñorant denik balin bada

guziek entzun ditzaten:

izar eder bat ba dakizue

jinik ba dela Luzaiden,

eztitasunez betia da eta

guziak ditu xarmatzen;

orai asia da tristatzen.

Jinko Jaunaren probidentzia

ez dea bada aundia,

Irauzketako plaza hortan

holako argi noblia!

Argi eder horrek merezi luke

ederki adoratzia:

oferendatzat emakozue

mirra edo izentsia,

ahal duenak urria.

Barber gazte bat jiten omen da

Españiako aldetik

artizarra horren konsolatzera

erremedioz beterik.

Barber horrek egin ote du

hoin mirakulu aundirik?

Erremedioak eman tu bainan

deus ez omen du oberik:

gaixua utzi du tristerik.

Konseiluño bat ba nuke nik

orai emaiteko zuri,

barber gazte horrenganik

baldin ez bazira eri:

nahi baduzu konserbatu

zeure argi eder ori,

gezurño zonbait erran behauzu

adoratzale orori,

eta ez fida nehori.

Amodiotan den presuna

ez da beti alegera,

plazer bezanbat penetan

pasatzen dixi denbora.

Ni ere halaxe nihabilazu

galdurik neure odola,

mundu ontako plazer guziek

ez bai nirote konsola:

hilik ere ez dut axola.

ENE ANDREGAIARI

Andere gaztia,

otoi, barkatu:

enetzat nola ote

zira mintzatu?

Uroski egundaino

etzaitut xerkatu;

zeren gainian zira

hola deklaratu?

Biluak urratu

beharrak banitu,

zuk ez nahiz artu,

zu ez bezalakorik

nahi dut hautatu.

Abertitzen zaitut,

andere gaztia,

izariz ar dezazun

banitatia.

Fortunaz izan banu

nik borondatia,

ez omen zinazteken

nitaz hautatia.

Aise da, maitia,

kunkil izaitia

urgulu artzia;

oraino zerbait bada

gogoan pastia!

Ororen burukoa

alegera zaite:

zu afrontatu gabe

konsola naite.

Hola mintzo zirela

aditzen badute,

zure mina dudala

ais'erranen dute.

Erreklama zaite

ahal bezain fite:

Nork nahi zaituzte?

Zu bezalako filusik

nik ez dut maite.

Zu maite zaituna

ez da ene baitan,

etzaitela, ez, egon

naigabetan.

Iduri nitzaizu

sobera amodiotan;

uste baduzu ere

etzira feiletan.

Egon naiz miletan

bertze zonbaitetan

nahiz aferretan;

bainan ez egundaino

zure desiretan.

Desiretan egon naiz

errekontratzeko,

bizpairur arrazoinen

esplikatzeko.

Zer zinuen suieta

ene aipatzeko,

zihaur iduriekin

erreformatzeko?

Sekulan saltzeko

beldur baratzeko...

ez da fidatzeko!

Paregabia zira

murmuratzeko.

Murmuratzen dituzu

iduritzen zaitzunak,

horiek dira zure

jendetasunak.

Xarmatzen bide zaitu

zure edertasunak,

geien konplimendiak

egiten tuzunak.

Uroski goiz hunak

pasatzen tuzunak

emanik fortunak!

Odol hunik in liro

zurekin gizonak.

Gizonaren bizia

andre laguntzia,

konbeni dute elgar

eztiki artzia.

Bainan batzuk ba dute

mila fantesia,

beren baitarik heldu

zaiela grazia.

Oro malezia!

Ez da abilezia

urgulu artzia:

hiltzeko sortua da

mundu guzia.

MENDEKOSTE BESTETAN

Mendekoste-bestetan

aurthen Arnegiko errekan

istorio bat gertatu izan da,

kasik ezpeitirot erran:

bortz emaztek edan tuzte

amalau pinta bepetan

jokaturikan kartetan.

Jokoa zuten florian

Arnegin Madrilenian,

atso gaixoak uste zuten

zirala zeruko lorian

saindu ororen erdian,

beren botoilak aldian

bai eta plazar handian.

Batek zion besteari:

«Haurra ire graziari;

arnoño hunek alegeratzen

ditan bihotzñoa niri;

ene plazerra hona luken

banu zonbait ogi-poxi

arno ezti hunekin».

Katixa ta Katalin

auzo biak elgarrekin

arno edaten ari ziren

koraje handi batekin;

gero ondoan bazuten

gibel aldean zer egin

beren fanfarriarekin.

Hirurgarrenak ederki

tanteatzen omen daki:

hamarrekoak harek zituen

omen markatzen orori;

hundarrekotz nahasi zen

eta lurrerat erori:

orduan etzen egarri.

Laugarren hori zer pheza!

Maria zapatainesa;

huntsa esplikatzen zituen

heskuara eta frantsesa;

bai eta ere aisa egiten

bide handian esa:

horixe da haren letra.

Bosgarren hori zoin ote da?

Pentsatzeko ez da pena:

Zerafina gaizo orrek,

nola ezpaituke lehena,

«benedika dakiola, dio,

mahatsari ahiena,

arno ekartzen duena».

Ahuntzez jokatu eta

hasi ziren kolpeka.

Kaston deitzen guarda gazte bat

kanpotik jinik lasterka

hok partitu izan zituen

ez uste bezain aisa

arrazoinik ezin pasa.

Zuk ere etxekanderia,

erran beharzu egia:

jolas hortan zu ote zinen

horien buruzagia?

Bortz emaztek egiteko

horixe da komedia!

Hurran baizen zahagia.

ETXAUNDIKO KANTIAK

Giristinoak adora beza

komeni den relikia,

gaistakeriak utzita

huntsa goberna lekia;

buruzagiak atzeman diro

bizi deneko nekia,

bere baitarik ez badu maite

familiko bakia.

Behar bezala esortatzeko

ez dut ikasi eleka,

xuhurra denak ez dezala

okasionerik xerka;

bere usaia hala duiena

nik ez dezaket debeka:

erran dezaket ez dela propi

ama humiak kolpeka.

Lege justoak manatzen gaitu

bat bestearen ondoko,

superiorra erdiek ere

ez dute obedituko;

familietan kexatzen dira

elgarrengana orduko:

naturaleza ezaguturik

nehore ez dute artuko.

Geruago eta gaistuago da

jenden intenzionia,

manera hortan galtzen ari da

gure erlijionia.

Buruzagien falta dela

ba dut opinionia,

hek erakutsi behar bai dute

etxeko unionia.

Zuzen bidian laguntzeko

balio du huntasunak;

familietan sekulan ez du

parerik esenplu onak.

Bainan segurki ez dira berdin

guzien jendetasunak:

solasa aisa konprenitzen du

akusatzen den presunak.

Desafio eta maldizione

bere familiarekin,

hori kostuma gaistua dela

nik erranen dut garbiki;

giristinoak behar luke

gaizki eginaz urriki,

bizimodia kanbiatzeko

Jaunaren beldurrarekin.

Manamendien arabera

emaiten diren ordenak

ek obeditzen ez badira

orok baitugu obenak;

inumerable izanen dira

kondenatuko direnak

oro egiak balin badira

elizako erranak.

Ordenarioz kanpo dabiltza

podere duten gizonak;

miliarka dira gizonak

hori ezagutzen dutenak.

Probidentziak argi ditzala

inozet direnak;

esenplu gaisto emaite dira

gehienik dakitenak.

Nolako soinu halako iantza

goizian hala atsian;

halako zonbait ere bizi da

Españian hala Frantzian!

Esenplu eder guti emanik

Jainkuaren serbitxian,

etsaia aisa libertitzen da

beti gerla den etxian.

AYUNDAMENDUKOAK

Nahi duenak aditu

Luzaideko berria,

esku txarretan dabila

aspaldian erria;

lehenago beharra zen

finkatu larderia,

orai etzaio itzuliren

bakotxari beria.

Hiruetan ogei urte

gutienik ba ditu,

herri huntako aferak

ez dirala garbitu;

solas hori nork eztu

miliunka aditu!

Kozinerrak berak bezik

ez dira baliatu.

Herri huntan ba ditugu

ofiziale hunak,

larrurik zilatu gabe

sangaratzen dutenak;

lanyerosak ere dira

holako gizonak,

urrikarri ditut orien

beharretan direnak.

Manatu dretxuak bildu,

beti aintzina galde,

egundainoko eman guziak

ez emanaren balde;

arteko mensajeruak

ez dabiltza debalde,

legearen fidel dira

bakotxa bere alde.

Herri huni errekontru

onak eman balako,

errespetu behar zuen

orai ez bezalako;

katoliko eskuadran

ez da anitz holako,

zonbat-nahi bilduagatik

beti pundia flako.

Orai zuri mintzo naiz,

suietan nagusia,

etzinuela gupida

egin ahal guzia;

baldin ez bada ikasten

kunpliki malezia,

nolanahi honditzen da

gaizki irabazia.

Nik enuke sartu nahi

afer'orietan barna,

etzazula gaizki artu

huntsa nahiz errana;

errezibitzen zinuela

edozeinek emana,

aski aintzineko huna

zinuen xikana.

Jakina jarri zaizula

familia penatzen,

nola gobernutu zira

zeure ar-emanetan?

Solas ori entzuna da

guztiz gehienetan,

partzuerrak ba tuzula

ixilik daudenetan.

Herri guzia jarri zauku

aldi huntan minbera,

buruzagiek dutela egin

zarkeria sobera;

punitzia merezi ute

obraren arabera,

justiziaik balin bada

dezatela espera.

BAYGORRIKO HEGALIAN

Baygorriko hegalian,

ez urrun Donibanetik,

Jaun-andere biga dira ageri

bertzen gainetik.

Aspaldian bortxatuak

amodiuaren aldetik,

anderiak galduik baitu

bi lumaño hegalpetik.

Lehen lumaren galtziak

baditu amabi urte;

bigarrena berriz aurten

biek penarazi dute.

Jaun-andere orier buruz

abisa eman nahi nuke,

elgar esposa dezaten

ideia hunik badute.

Ideia hunak ar bitzate

bakotxak bere hunetan,

egin hutsak errepara

bizi diren egunetan;

oriek dabiltzan bezala

guti da oraiko eskualdunetan;

ohore guti orotan

bere gazte lagunetan.

Gaztek hala zaharrek

ez holakorik ohora;

eskandalak daramate or

aspaldiko denbora.

Animarik ba dutela

etzaie, ez, gogora,

oriek dabiltzan bezala

baita animalen moda.

Animalek hilez geroz

ez dute deusen beldurrik:

orien pare ez daike par

giristino zuhurrik.

Nola biziak ez baitu

memento baten segurik,

hobe dugu kanbiatzia

ez izateko malurrik.

Jauna! zuk ar bazineza

kanbiatzeko xedia,

galdu duenak egin diro

laster erremedia:

zuri emanak baititu

gorputza eta fedia,

zureganikan yalgiak

alaba eta semia.

Arrazoinekin zu baizik

ez du bertzerik goguan,

egun oroz or dabila

beti zure onduan:

ez bazira merkatuan,

handik etxeatekuan

sartzen da harri-ziluan,

zu gorderik zauden lekuan.

Jaun larru zuria sendi

delarik harpetik,

andere bilo horia

bere lagunen artetik

gibelerat gelditzen da,

erori dela astotik;

fida baita hark, xut-xutik,

begira minartze gaixtotik.

Hola minartu izan du

bietan erori eta:

holako irriskuan

gutiago ezin gerta...

Goraki ukatu zion

lehenbiziko paketa:

bigarrena ez baitziron uka,

bilatu dio gazaita.

Oraiko gazaita ere

ez du aisa xerkatu;

haurraren atxikitzeko

anaia zuen galdatu.

Zorigaitzez, tenoreko

hari zapeta zilatu,

auzoko batek jasan du,

hori ez da segeratu.

«ENE IZPIRITUAN BA ZEN
ZENBAIT BERTSU...»

Ene izpirituan

bazen zenbait bertsu,

oraino den guzia

etzeraut hustu;

zertaz dutan solasa

emazue kasu,

esplikaturen baidut

ahal bezain justu:

zahar bainan prestu,

odola zaut hoztu,

biotza're laztu,

gorputza beraztu;

oraino gazte banitz

banuke gustu.

Zahar gazten arteko

hau da parabola,

–zuzen esplikatzeko

ainbat gogor da–:

gaztia adin batez

ez ditake molda,

gorputza sendo eta

azkar du odola.

Zaharra ez da hola:

iragan denbora

etortzen gogora

et'ezin konsola,

nekez bihurtzen baita

zahar arbola.

Egunak badoatzi

egunen ondotik,

ez dira elgar iduri

juaiten hargatik:

atzo iruzkia zen

dirdiran zerutik,

egun oibelak ialgi

itsaso aldetik;

euria ondotik

asi da gogotik

odeien barnetik;

hortako badakit

erituko naizela

bustiz geroztik.

Uda lehen arrosa

neguan arraro,

osto bano arantze

aise gehiago;

denez ohoratua

primaderan dago,

izotza jinez geroz

loriak akabo;

handik goiti gero

ez du gehiago

zeren ez den bero,

hortaz segur nago...

hori bezala gira

zaharrak oro.

Huna gaztetasuna

zoin den loriosa!

Horri konparatzen dut

nere arrosa:

usain goxo ezti bat

kolorez airosa,

bere arropa ere

anitz baliosa.

Zahar odol otza

nundik ez lotsa?

Flako du bihotza,

baitaki bai huntsa

lur barnean duela

laster gorputza.

Aspaldi du naizela

etorri mundura,

geroztik pasatu da

anitz denbora;

atsegin batendako

frango arrangura.

Miseria kantatuz

bizi naiz ardura.

Geroko mentura

nik banu segurra,

egin nio hura

anitzen gustura:

zaharren gaztetzeko

baginu moda.

Zahar giren guziak

gaztetzen bagina,

anitzentzat munduan

zer atsegina!

Horrek senda lezake

gure biotz-mina,

gibelerat itzuliz

pasatu adina.

Gazte larru fina

kolorez arina,

ongi esamina,

salba zak arima,

ararteko harturik

Ama Birjina.

Zahar bezanbat gazte

badua mundutik,

naiz zaharrak oro

doatzin hargatik.

Heriotzeko orena

ez ahantz burutik,

segurragorik ez da

sortzeaz geroztik.

Juaitian hemendik

gizonak ez daki

zer duen ondotik

bekatuen gatik,

barkatzen ez badauzku

Jaunak zerutik.

Urgulutik asi zen

lehen bekatua,

Luziferrek emanik

bere zimendua,

asaldatu bai zuen

lehenik zerua

bai eta piztarazi

infernuko sua;

suge armatua

lehertu burua

jin denian ordua;

Maria Saindua

zure medioz dugu

salbamendua.

Etzaitut imitatu,

ama, orai artian,

orai egiten zaitut

oroz batian.

Jesus, Maria, Joseph,

hitz hok aipatzian,

bake gozo bat bada

ene bihotzian.

Azken orenian

Jaunak jujatzian,

jar zazkit aldian

hil nadin bakian;

zeuretzat ar nezazu

azken hatsian.

Sortzez eta bataioz

ni naiz luzaidarra,

orok dakitena

Bordel xaharra;

oraino bizi bainiz

ez dut solas txarra:

gorputzez erbaildu ta

kunkurtu bizkarra,

galdurik indarra,

eztitu sukarra,

bihotza ez azkarra,

ez hala beharra:

aisa pasaturen dut

nere bizi ondarra.

«LUZAIDEKO
INDEMNIZAZIOAREN GAINIAN»

Publikatzera nua

berri noble baten,

desira ginuena

izan dugu aurten,

miletarikan batek

etzuen sinisten;

ortakotz asia niz

nola den erraiten,

adiskide fidelek

plazar ar dezaten.

Real Decreto batek

idekirik bortak,

goratu ginituen

leheneko notak:

etzutela balio

orai dokumentak,

konsulta egin zaikun

gure abokatak,

ezin garbi daiztela

holako bokatak.

Lan horren garbitzeko

denbora behar du,

luzaturikan ere

ezta gaizki heldu:

Madrilen eztuenak

arrazoina galdu,

ohore publiko bat

merexi ahal du;

bi erresuma otan

errespetu badu.

Gure superiora

zenbait laguneki

sekulan eztaiteke

trabaila obeki;

gizonak gobernatzen

badira fidelki,

zer egin dezaketen

nehork ere eztaki;

mihiak behar luke

ibili eztiki.

Nor den ahal dakite

Luzaiden nagusi!

Anitz haren pareko

amak eztu azi.

Gure borandatia

konsidera zazi:

Jaunak ezpalezako

hiltzia ofrezi,

oraino behar luke

mila urtez bizi.

Gure adiskidiak

oraino badira,

baliatu zazkigu,

anitz konten gira;

solasak entzun eta

dudatzen badira,

aski da egotia

obrari begira;

gizonik aundienak

okupatu dira.

Konseju Estaduko

gorputz ain sabanta,

Europa guzitikan

sinetsia baita,

errebokatu zuten

bertzen indireta,

ikusi zutenian

gure dokumenta;

ortatik heldu zaigu

behingo errenta.

Bazela kontrario

konde eta noble,

entzutia bera-re

etzen admirable;

beti norbait izan da

kuraia emaile,

arrazoina galtzia

etzela posible;

gure konbentzitzeko

eztira kapable.

Konseju Estadoko

obra eta fama,

seietan pasatu da

gure erreklama,

azkeneko segida

garbiki derama;

antik ateratzen da

Luzaideko ama,

guzien gidaria

Isabel Madama.

Atsegin osua du

zenbaiten biotzak,

garbitu direnian

pizuko balantzak;

goberniak emanik

bere ordenantzat,

orai segur direla

gure esperantzak;

eztakigu nola egin

aien alabantzak.

ALDUDEKO KANTIAK

      (1864)

Kantatzera niazu

goguak emanik,

menturaz hobe nuke

ixilik egonik;

bainan ez naike egon

oraikuan nehondik,

suietak heldu zauzkit

bat bestiain ondotik.

Mila zortzi ehun eta

iru ogei eta

iru edo lauian

gertatu suieta;

oraino ez laiteke

anitz manifesta

holakorik gehiago

ez baladi gerta.

Elgarrez agradatu

bi presuna gazte,

horien amodioa

konsidera daike!

Baten aita eta ama

kontrario duzte,

holako afronturik

ez bai zuten uste.

Aita amek alabari

konseilu arina:

–Ezkontza bat ba dugu

zuretzat egina.

Harek barnian bai zuen

sendimendu fina,

amodiorik gabe

etzen atsegina.

Alabak errepostu,

gazte izanik ere,

borondate hunian

segurki alere:

–Nundik izan daiteke

hura ene jabe,

egundaino nihauri

itz bat erran gabe?

Behin errekontratu

beste anitz bezala,

uste gabeik halako

solasik bazela:

ene aita amekin

adiskide zela,

enekin ezkontzeko

arrañatia zela.

Errepostu eman nion

entzun bezain fite:

–Ene kargurik gabe

trankil egon zite.

Ni abisatu gabe

tratian ar zite:

arrañatu bazira

hekin ezkon zite.

Hara nola baitira

gau eta eguna,

anitz diferentzia

ikusten duguna;

nahi balin baduzu

unione huna,

nor berak xerka beza

aldeko laguna.

–Amodiorik gabe

ez naiteke esposa,

sekulakotz nindaike

orduan malurosa;

ene ixilik egin

dutenek ezkontza,

saldu nahi ninduten

animalen gisa.

Aitarekin lanian,

amarekin elizan,

presuna xinpliagorik

etzitaken izan;

auzokuek, esenplu hek

obedi nitzan...

itsasoz pasatzera

obligatu nintzan.

Adios, ama eta

aitari goraintzi!

Montebideora nua

biar edo etzi;

hango negoziuak

behar tut ikasi,

nola biziko giren

Jinko Jaunak daki.

Ene ama maitea,

ze emazte prudenta!

Alabaren medioz

etzitela inketa;

zuk bizitzeko bahuzu

behar den errenta,

eta ni Ameriketan

gaixo iñoranta.

Karta igorri nakon

ama nobliari,

zuzenaren amatxi

nahi zuen jarri;

ene xangrinatzia

ez da arrigarri,

erreposturik ere

ez baitaut igorri.

Mila mila goraintzi,

aita ama zuhurrak!

Ontsa gozazkitzue

Aldudeko lurrak;

egiten batuzue

kontratu makurrak,

nor berak jasanen tu

ondoko malurrak.

Zer sinifikatzen du

kontrako sasoinak!

Desagradable dira

munduko fazoinak;

plana justua eman

behar du gizonak,

eta partikularzki

herriko artzainak.

Gezurrik balin bada

bertsu berri otan,

norbaitek erran date

aizezko bidetan,

bada permisionia

ohore beretan,

publika ditzatela

Eskual herrietan.

ERIOTZ KRUDEL BAT

Orai agertzen dira

kantore berriak,

gazten hala zaharren

doloragarriak;

nork egintu halako

traidorekeriak,

eta partikularzki

bakotxai beriak?

Estonaturik daude

eskual herriak.

Eskual herrietan

fama aundia da,

bertze potentzietan

barna juana da;

ofreziturik ere

zernahi parada,

giristino fidelik

ez daite agrada;

esposak laudatzeko

eitate txarra da.

Iragan buruilaren

zortzigarrenian,

eriotze bat ein dute

ilundu denian;

prebeniturik zauden

desira hunian,

asesinatu dute

lurraren gainian,

mantxa hura han dute

biotzain barnian.

Nonbaitereko gizon

triste erromesa,

(arrazoin horrengatik

nehor ez ofentsa),

etzen, ez, agradable

halako promesa:

kanpokoak egile,

etxekoak pentsa,

fagoratu baditu

zer errekonpentsa!

Nausia lur barnian

martir hil otza,

oraino etxekuek

hun dute biotza;

hura galdurik ere

aien erreposa!

Munduko triunfetan

huntasunak goza;

gizonak maita diro

halako esposa!

Esposa hila eta

aita galeretan,

sekula bezain bero

bertze aferetan:

horien konpromisa

etzen aferretan;

gastaturikan ere

zerbait paperretan,

aisa bizi daiteke

hurran denboretan.

Denbora noble hori

kanbia daiteke,

bi mundu plazerretan

pasatzia neke;

oraiko grado hori

atzeman du merke,

bertze tratamendu bat

egin nahi luke,

ahal bagindu zenbait

konde edo duke.

Gero ere norbaitek

arriskaturen du,

fortunaz ez badira

lehendanik hundu;

arabez etzirela

beharrez ezkondu,

orietaz mintzo da

horren bertze mundu,

nola eman behar den

azkenian kondu.

Konsidera dezala

begira dagonak,

ez du gaitzik merezi

egia dionak;

ilun onduan ziren

heien obra hunak,

menturaz lehenago,

barrenda egonak;

jornaleko hun dira

holako peonak.

Obra manifiko bat

disposatu dute,

tribunale justuban

laudatzen badute;

Luziferrek bezenbat

urgulu badute,

Jaunaren poderia

galdu nahi dute;

orai goza ditela

huntsa egin badute.

Gizona bere faltaz

konsumitu hurran,

ikusi dena baizik

ez daiteke erran;

obraren arabera

beti arranguran

deskansurik ez duke

lurreko denboran;

hemengua gal eta

bertzia menturan.

Gizona kondenatu

galeretarako,

fantasia gaistoak

hori egin dako;

lurrian bizi deno

miseria frango,

adiskide fidelik

jarraikitzen zako?

Urrikalmendu guti

halakoendako.

Suiet horien xefa

ez da hemen bera.

Krima aundiak ditu

famen arabera;

sekulako juan dute

galeraz galera,

hala duhan gizona

ez da alegera,

orai bihur laiteke

Jaunaren legera.

Bat ain zaharra eta

bertzia gaztia,

(mundua-ilusitzale

gaistuen tratia);

haren larriaz bertze

baten erostia,

etxean sartu gabe

zen konposatia;

mirakulu aundia

akort izaitia!!!

Izpiritu duienak

ba daki engoitik,

penak heldu direla

plazarren ondotik;

berak ez balinbadu

maite bihotzetik,

(hura da prinzipala

guzien gainetik),

ezkontzarik ez egin

interesaren gatik.

Mundu au garnitzen da

kalitate oroz,

batzu fortunarekin

bertziak maluros;

anitz ezkondu dira

adineraz geroz

gihotza bete gabe

amodio beroz;

gero maitatzekotan

esposik ez eros.

Zer sinifikatzen du

bihotzeko errak?

Erredoblatzen dira

Satanen indarrak;

deus ez du balioko

ondoko nigarrak,

kondiak eman behar

ditu bat bederak,

ahantziko baitira

tualet ederrak.

Holako suietikan

pasatu ote da?

gure denboran ez da

nehontik atera;

sartu nahi duienak

justoen artera,

penitentzietako

denbora fite da,

desertura joaiteko

nigar egitera.

Penetan den presunak

hun luke konsolu,

eman zuien fedia

obserbatzen balu;

soinian ba dabila

sobera urgulu,

jenden murmuratzia

ez da mirakulu,

seinale ba duiela

bihotzian dolu.

Ustez eginik ere

munduko fortuna,

deusetan ez daiteke

estima presuna;

zenbait egunendako

hun da huntasuna;

pratikatzen ez bada

borondate huna,

sekulako gal diro

bere urostasuna.

Kantu hok egin dira

ez libertitzeko,

baizik ere guziek

esenplu hartzeko;

nehor ez da kapable

justifikatzeko:

zernahi egin lirola

ez da fidatzeko,

boza eman duienak

esposain galtzeko.

Españako fronteran

erri bat Arneguy,

an gertatua da

mirakulo hori;

mendiaren gainian

odola ixuri!

Gisa hortan iteko

asesina hori,

espos gaixua dute

zerurat igorri.

LIMITEN GAINIAN

      (1865)

Emeretzi siglotan

eztu falta anitz,

iru dozena urte

tronpatzen ezpaniz;

suieten publikatzen

orai asia niz

oroitzen eztirenak

adbertitu nahiz,

xefen obeditzera

obligatu bainiz.

Bortz ehun urte konpli

fronteran kimera

bi nazionetako

auzuak minbera;

oraino segi laite

inbidia bera,

sumetitik beharko

odren arabera;

anitzek ez dirote

ori konsidera.

Odriak eman tuzte

ordenariuan,

fronteran egon diten

nor bere graduan;

arrangura aundiak

dituzte ahuan,

promenatu nahiak

dira Nafarruan,

bertze pentsamendurik

eztute ahuan.

Nafarruak galtzen du

bere terminotik

iru legua kanpo,

ori gutienik;

aski atzeman dute

arabez engoitik!

Aingeru bat ezpalitz

agertu nunbaitik,

urrikalmendu guti

orien aldetik.

Fronterizo oriek

naturalak dira,

balute libertate

ikusiak tira;

nausi ahal balite

nekez erretira

guzien protxatzeko

entregu baitira:

xinurriak bezala

irakinak dira.

Lehen ibili dira

disputa bilatzen,

indarren medioz

ziren baliatzen;

bortizki ari ziren

gurian manatzen;

ala sofritzia're

osoki pena zen;

orai erran bezate

eia norena zen.

Nola portatu dira

españolekilan?

beren numeruaren

indarrekilan;

menturaz ezpaitute

pentsatu sekulan,

brenuak bazirela

gure peninsulan,

obrak agertzen dira

denborarekilan.

Zernahi pasatu da

iran denboretan,

akzione tristiak

beti fronteretan;

goberniak eztiki

gure faboretan,

bake terriblia da

potentzia otan,

estimatzeko luke

zeinek bere baitan.

Beldur izan behar du

gerlate aundier,

etan eztitzen dira

zenbait gizon fier;

biotzez emaniro

konseilu guzier,

penarik ez desira

auzoko errier.

Yaunak barkatu zuen

bere hiltzalier.

Badute inbidia

eta yoleskua,

sostengatu nahiak

arrazoin flakua;

eztezatela uka

gauza publikua:

Nafarruak galtzen du

iru lau legua;

bistan eremaiteko

ori zer pikua!

Nafarruak auzuan

ezagutzen dina:

beti bere aldera

nazione fina;

ederki zabilaten

beren ofizina,

siglotikan siglora

limitak aitzina,

españolak abiltzen

asi ez bagina.

Limiten gainetikan

ardura disputa,

milaka desafio

armak artu eta,

kontrariorik gabe

ek ezin sujeta;

inprimerian daukat

orduko suieta,

ahatziko direla

inposible baita.

Auzo hunarendako

esenplu ederra!

Lege huna dutela

hori gauza klara;

azienden mantenuko

bahutela beharra,

gozatu nahi zuten

español belarra;

gisa hortan badute

sekulako erra.

Españako belarraz

da diferentzia,

guk ere desiratzen

defendiatzia;

Frantziakua zela

zer aparentzia!

Iretsi nahi zuten

gure Probintzia,

zuzenian eztute

mila prudentzia.

Gure Probintzia da

Españako lurra,

fronterizo oriek

beti arrangura!

Okupazionia

bazuten ardura,

hunak edo gaistuak

emanik burura,

kexa presentatzia

gobernamendura.

Gobernutik gizonak

manatzen zituzten,

konpostura asi ta

lehen bezala uzten;

guarek ez duguia

garbiki ikusten?

Lekuko abitantek

nahasten zituzten,

titulu errestorik

nehon ezpaitzuten.

Gobernietan ere

ezagutu zuten

gizon intresatiek

zer egiten zuten,

nahi zutena baizik

etzutela entzuten:

nazione guzia

ilusitzen zuten.

Ordian sekulako,

disputa bazuten.

Opinionia da

bi gobernietan

gauza hunik eztela

intresatietan;

gizon inpartzialak

arturikan listan,

 nehon ibili gabe

limiten bisitan,

ek arrañatu dira

dokumenten bistan.

Urruneko sabantak

jitearekilan,

(inbidia zutenek

bazuten aski lan),

bi gobernietako

ordenarekilan,

bertzek pretentsionerik

etzuten ekilan;

justifikatu zuten

Baionako salan.

Arrañamendu horrek

zortzi urte ditu,

anitzek errain dute

eztutela aditu;

gure solasa ezta

prisaka finitu.

Nork bere uñaziak

beharko sofritu

zerbait erremedioz

kentzen ezpaditu.

Iruretan ogoi ta

emeretzi urte

tratamendu oriek

asirik badute;

geroztik termino bat

guria an dute,

gu afrontu guzien

korrespondiente;

errebañak baitugu

orai konpon bite.

Karlos kinto izan da

enperadoria,

preziski españolen

gobernadoria;

hantik hunat ardura

disputa gorria,

guzien garbitzeko

jin da tenoria,

konserbatu baitute

beren ohoria.

Irugarren Napoleon

jarri zen Frantzian,

enperadore eta

noble puxantzian;

fronterak ezarri tu

oro deskansian,

Jaunak plaza baleza

bere saetsian!

Borondate ori da

ene biotzian.

Españako erregina

Isabel segunda,

aren fama noblia

milaka urrun da;

bere arrazoinaren

segitzeko hun da;

orai haren pareko

printziperik nun da?

Gizon abilek ere

ez dirote konda.

Gure doña Isabel

Napoleoneki,

tratamendu eder bat

 ein dute nobleki,

fronterako disputak

ikusteareki;

etziroketen obra

kristauek obeki,

separatu dituzte

nor beriareki.

Orien erregelak

oraino zer dion

Real Decreto bati

begiratu nion;

manifestatu gabe

ez naiteke egon,

holako monarkarik

ez ahal da nehon.

Biba Isabel eta

biba Napoleon!

NAPOLEONEN BERTSUAK

      (1870)

Napoleon juan dela

Frantziatik kanpo!

Hari eman dakote

estakuria frango;

nausi atera balitz

Prusiarendako,

etzuten ez guziek

abandonatuko.

Napoleon juan dela

dudarikan ez-ta,

ez baitzion bentzitu

oraiko disputa;

pentsaketa egiteko

tenoria baita,

zer irabazi dute

hura galdu eta?

Napoleon nola den

apal eroria,

Frantzia lagundu duen

enperadoria!

Malurra malur dela

nun da ohoria?

Abandonatu dute

beren faboria.

Arribatu zenian

bazaine hori Metzen,

haren armada guzia

huntan desegin zen;

inbidiarik bezik

ez dugu aditzen,

gerra frantsesen eta

bitoria bertzen.

Opinionia du

bakotxak beria,

gisa hortan galtzeko

enperadoria,

bertzetan ere bazen

zerbait larderia,

entregatu zelarik

haren armeria.

Armak eta gizonak

dira entregatu,

uroski ez bai dira

guziak suntsitu!

Egundaino ez dugu

bertzerik aditu,

zonbaiten fantesiak

oro galtzen ditu.

..........................

..........................

..........................

..........................

gizon aundia frango

bazela Parisen,

bainan balentriagorik

ez dugu aditzen.

Napoleon beldurrez

emigratu dena,

makurrik egin gabe,

bai du aski pena;

gizon abila eta

justua lehena,

olaxe paratzen due

zuzen dabilena.

BANKAKO NEXKATUAK

      (1874)

Mila zortzi ehun eta

gehiago dena,

hiruetan hogoi eta

amalau garrena;

serioski izan dut

nunbaitik ordena,

pertsuen paratzeko

ar dezadan pena.

Pertsuen paratzera

orai abian naiz,

suietak nola diren

informatu bainiz;

yeloskuan bizi dela

nexka gazte anitz,

nik ez nitzazke sala

publiko ez balitz.

Publiko da Baigorrin

neskatuen solasa,

oraino aintzinago

ez baladi pasa;

sinesteko maneran

izan dut abisa,

joka aizan direla

adiskide gisa.

Adiskide bezala

behar zuten izan,

elgarri mendekatzen

ez balira aizan;

ez da gauza propia

samurtzia plazan,

bakotxak bere faltak

beharko tu jasan.

Zer erran ez dakiten

gazte inozentak,

punitu behar luzke

gure Presidentak;

nunbaitik heldu dira

holako presentak,

guzien yuiatzale

dira medisentak.

Medisentzia hori

ez da ene aldetik,

bainan salatariak

ba dira nunbaitik;

behin edo bietan

entzun dut engoitik,

nexkatuak dabiltzala

mutilen ondotik.

Nexkatuak gerlan ta

mutillak pake,

amorante solasa

dabilate merke;

behar bada norbaitek

fortuna in diroke,

eta beste zonbaitek

sekulako neke.

Nexkatuen gerla dela

Bankako errian,

inprimatu behar da

Testament Berrian;

fortunatu balira

ezpatak gerrian,

elkar onditzen zuten

kolera gorrian.

Koleran zirela

dudarikan ez da,

bainan pena guziak

ezin manifesta;

ofiziale hunak

badu errekesta,

barnetik eri dena

sendatzera prest da.

Neskatilla gaztiak

etziztela fida,

beste desohoratzen

gaizki ari dira;

arropa largo ortan

lanyeros baitira,

serioski diberti,

goizik erretira.

Anitz hunkitzen dira

oraiko suietaz,

nork eman diro kontu

obra guzietaz!

Errana den bezala,

ni fida niz hortaz,

anitz lazo ba dela

aita amen faltaz.

Obeditzen ez bada

ama edo aita,

anitz delikatu da

gaztearen kreita;

besten satisfatzia

inposible baita,

inprudentik ez daike

bihotzetik maita.

Gazteak ba dabila

mila pentsamentu,

geroko segidari

egin beza kondu;

bakotxak bere karga

jasan behar du,

penatuko badare

nahi du ezkondu.

Ezkondu eta gero

anitzak maluros,

elgarrekin disputan

gau eta egun oroz,

amodioa diruz

ez baditake eros,

neke da maitatzia

hastiatuz geroz.

Beste irringarri bat

egin zuten Bankan,

ederrago liteke

ikustia bakan;

neskatuen bataila zen

koleraturikan

biluak eta pildak

porroskaturikan.

Geroko lanyerrari

ez dira behatu,

konbeni den bezala

nahi dut deklaratu;

uroski ez baluzte

gizonek behiratu,

norbeitek behar zuela

larrutik pagatu.

Kuraia izaitea

ere ez da aski,

nagusi denak badu

abantailik aski;

konpañian zirenak

badakite naski,

soldado huna zela

bat partikularzki.

Anitzen galgarri da

gure urgulia,

hunak ez du nahi

gaizki ibiltzia;

izpirituz goberna,

denboraz balia,

aisago aziko du

bere familia.

Enbidia ori ez da

lehenbizikoa,

benzitu nahi dute

jende ohorezkoa;

manifestatzen dute

beren yeloskua,

halakuak egin diro

ezkontza freskua.

Gomuzki florian da

amodiua dina,

orok obe ginuke

halaxet bagina;

odolaren pizteko

jiten dan adina,

aisa konsola daike

holako xangrina.

Habitura gaistoa

sanya dakitela,

nehon ez dakite pausa

zonbaiten odola;

konsideratu gabe

bizi dira hola,

beren pasioniak

ezin disimula.

APEZENAK

      (1876)

            Airea: «Kattalin ttuku, ttuku, Kattalin arina»

Karlosen desira zen

Espaiñian nausi,

suieten publikatzen

nahi nuke asi;

nola kurritzen baitu

montaña eta sasi,

ladronkerian baizik

ez dute ikasi.

Karlos abiatu zen

sazerdoten lagun,

tema ortan direla

badu zonbait egun;

guk emanak nun diren

ez dira ezagun,

zer etxeko semiak

dotatzen ditugun.

Nahaskerian dabiltza

zonbait sazerdote,

berak direla kausa

ez ditugu maite;

gizon gaixtua frango

konberti lirote,

mintzo diren bezala

goberna balite.

Sazerdotek diote

otoitz egiteko,

Karlos benedikatu

setimorendako;

ladronguari benta

huna eman dako,

lurreko abitante

guzien publiko.

Ohore bide zaio

karlisteriari,

noblezia dutela

gerlaren gidari;

batailan segurretik

nahi dute ari,

garrik formatu gabe

kabaleriari.

Karlisten usaia da

ez abantzatzeko,

entregu ez badira

batailan artzeko;

sasiko alderdia

baliatzen zako,

otsuen gaztelura

erretiratzeko.

Laborari gaixua

aisa da erori,

hobenik egin gabe

sekulan nehori;

sortu giren guziek

ba dakigu hori,

zorrik ez ginuela

Karlos setimori.

Karlosen abantailak

nahi tuenak aditu,

traidore horiekin

faboriak ba ditu;

nazione guzia

arruinatu gaitu,

lorian bizi ginen

ez balitz agertu.

Zonbaitendako on da

haren agertzia,

guri tokatu zauku

anitzen galtzia;

arrazoina ezin pasa,

hau ezin-bertzia!

nagusi den partia

beti sinetsia.

Laborari pobriak

derama bizia,

lurrarekin borroka

denbora guzia;

familiako eskas

bere irabazia,

apez edo notari

hobe da jartzia.

Karlosen defentsorrak

jarri ziren teman,

oren baten bakerik

ez dagute eman;

erdiak destruitu,

beste erdiak ereman,

obra onik indute

gure erresuman.

Karlosen defentsorrek

duten pasionia,

guziak ohoinguan,

zer anbizionia!

Konformatzen asi da

gure nazionia,

esku onetan dela

errelisionia.

Adinetan aitzina

izanikan ere,

egiaz mintzatzeko

ni ez niz erabe;

afer tunante batzu

gure onen jabe,

lehen zerbait zutenek

orai deuse gabe.

Baliatu direno

zerbait engañioz,

bakerik etzitaken

heien amodioz;

errefusarik gabe

egonak serios,

Jaun aundi egin dire

gerlaren medioz.

Kanbiatzen asi da

Karlosen segida,

famaren arabera

flakatzen ari da:

Frantziarat omen du

eraiko salida,

segur naiz montañetan

ez dagola fida.

Finkatu nahi zuten

Karlosen legia,

ez litake komeni

erten dun egia;

injustuak bai dira

dena zarkeria,

Espaiñiatik ihesi

errege nahia.

Nafarrua eta bertze

iru Probintzia,

etzuten karri nahi

obedientzia;

orai obe lukete

umiliatzia,

ez badute bilatzen

esklabo jartzia.

Karlos damu litake

abandonatzeko,

maluroski sortu zen

gure penatzeko;

zer arrazoin ginuke

haren maitatzeko,

deretxorik ez du ta

orotan artzeko?

Erruak barna ditu

jenden maleziak,

deusik ez du balio

finaren biziak;

lana frango baluke

orai justiziak,

kastiga balitzate

traidore guziak.

Obraren arabera

dira informiak,

arrauinatu dituzte

gure eremiak;

bai eta galarazi

aitamen semiak,

piedade gabeko

gizon infamiak.

Indarra heldu zela

gobernamendutik,

Karlos ikaratu zen

guzien gainetik;

erretira egin du

ahal duen lekutik,

trenpian heldu ziren

etsaiak ondotik.

Diputazionia

pasatu zen lehenik,

nahi zuten xikana

guzia eginik;

ez ahal da nehore

Europan gizonik,

oriek bezain aisa

aberastu denik.

Formatu zirenian

bataila kanpalak,

fite bildu zituzten

karlistek egalak;

benedika ditela

armada legalak,

biba Alfonso eta

haren jeneralak.

Jaunaren azotia

ez bezate etsi,

flakatu arteraino

ez dute sinetsi;

igortzen ahal dute

Espaiñari goraintzi,

sekulan ez dirote

gobernurik bentzi.

Nola baita sobera

Karlosen botuko,

badakit ez nautela

grazian artuko,

ni ez niz aintzinago

deusetan sartuko,

In aeterno ez dute

par ori pastuko.

SORTUZ GEROZ GUZIEK

Sortuz geroz guziek

zor dugu hiltzia,

deusik ezta gure

munduko bizia,

kita dezagun beraz

hemengo auzia,

garbiki esamina

gure konzientzia;

bertze munduan da

gure justitzia,

azken sententzia,

zer ordu tristia,

eternidadeko

penaren luzia!

Pena hetaraz geroz

ez da libratzerik,

eternidadiak

ez du finitzerik;

zenbat arima gaixo

han kondenaturik,

sekulan libratzeko

ez experantxarik!

Hetaz oroiturik,

gauden doluturik,

umiliaturik,

etsenplu arturik,

noiznahi partitzeko

lur triste huntarik.

Jaunak igorrien du

zerutik galdia,

erioa du bere

mandataria;

haren erranez geroz

juaiten ahal gira,

gure yaiatzaliak

prest egonen dira;

guk egin ongia,

bai eta gaizkia,

heien arabera

yuiaturen gira;

memento lazgarriak

ordukoak dira.

Mundu huntako penak

deusikan ez dire,

bertzekuen aldian

itzalaren pare;

urtiak miliunka

pasaturik ere,

miserikordiarik

an ez da batere;

zeruko errege,

egizu fagore,

oro zuri gaude,

hortik altxa zaite

gure arima gaixo

doloratuen jabe.

Andre Dena Maria

Birjina garbia,

zure laguntzaren

beharrenta gira;

zeren ofentsatu dugun

gure gidaria,

zure Seme dibino

eta Jaun aundia;

gaiten umilia,

denboraz balia,

eternidadiaz

oroitzen bagira,

zeruko teak

idekiren dira.

Nahi balin ba'gira

hil eta salbatu,

artean behar dugu

denek konbertitu;

bekatu egiteko

kostuma kitatu,

lehen eginetaz

urrikitan sartu;

ez berriz lerratu,

ahalaz behiratu,

ongi konfesatu

hiltziaz oroitu;

denbora joan eta

ez dugu probetxu.